هم چنان كه در آيه « وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِي كانُوا يَعْمَلُونَ » « 1 » و آيه « لِيَجْزِيَهُمُ اللَّه أَحْسَنَ ما عَمِلُوا وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِه » « 2 » به هر دو جهت نظر دارد ، هم تكميل نواقص ، و هم زيادى ثواب . و معناى آيه مورد بحث اين است كه : هر كس حسنه اى به جاى آورد ، ما با رفع نواقص آن و زيادى اجر حسنى بر آن حسنه مىافزاييم كه خدا آمرزگار است و بدىها را محو مىكند ، و شكور است ، خوبىهاى عمل را از عاملش ظاهر و بر ملا مىسازد . بعضى از مفسرين « 3 » گفته‌اند : مراد از « حسنه » همان مودت به قرباى رسول خدا ( ص ) است ، و مؤيد اين احتمال رواياتى است كه از ائمه اهل بيت ( ع ) وارد شده ، كه آيه * ( « قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه أَجْراً » ) * - تا چهار آيه - در باره مودت به قرباى رسول خدا ( ص ) نازل شده ، و لازمه اين تفسير آن است كه اين آيات در مدينه نازل شده و داراى يك سياق باشد . و قهرا مراد از حسنه از حيث انطباقش بر مورد ، همان مودت خواهد بود ، آن وقت آيه شريفه * ( « أَمْ يَقُولُونَ افْتَرى . . . » ) * اشاره خواهد بود به سخنى كه بعضى از منافقين كه قبول آيه قبلى برايشان گران مىآمده گفته‌اند ، و اين سمپاشى را در بين مؤمنين كرده‌اند ، چون در بين آنان افراد ساده لوحى بوده‌اند كه به سخنان منافقين ترتيب اثر مىداده‌اند . و مراد از آيه سوم و چهارم كه مىفرمايد : * ( « وَهُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ » ) * - تا آخر دو آيه - توبه همان مؤمنين ساده لوح خواهد بود ، كه از قبول گفتار منافقين برگشته‌اند . و در جمله * ( « إِنَّ اللَّه غَفُورٌ شَكُورٌ » ) * التفاتى از تكلم به غيبت به كار رفته ، چون قبل از اين جمله خداى تعالى گوينده بود ، مىفرمود ما چنين و چنان مىكنيم ، و در اينجا غايب حساب شده ، مىفرمايد خدا غفور و شكور است . و وجه اين التفات آن است كه خواسته به علت غفور و شكور بودن خود اشاره كند ، و بفرمايد بدين جهت غفور و شكور است كه « اللَّه » است - عز اسمه . * ( « أَمْ يَقُولُونَ افْتَرى عَلَى اللَّه كَذِباً . . . » ) * كلمه « أم » منقطعه است ، و سياق كلام ، سياق توبيخ است ، و لازمه اش انكار اين معنا است كه آن جناب به دروغ چيزى را بر خدا افتراء ببندد . * ( « فَإِنْ يَشَإِ اللَّه يَخْتِمْ عَلى قَلْبِكَ » ) * - ( معناى جمله قبلى اين بود كه منافقين مىگويند :

--> ( 1 ) و به طور مسلم بهتر از آنچه مىكردند جزايشان مىدهيم . سوره عنكبوت ، آيه 7 . ( 2 ) خداوند بهتر از آنچه مىكردند جزاى عملشان قرار داده ، و از فضل خود بيشتر هم بدهد . سوره نور ، آيه 38 . ( 3 ) روح المعانى ، ج 25 ، ص 33 .